Warmtepomp
Een warmtepomp haalt warmte uit de bodem of de buitenlucht en maakt daar met een beetje stroom bruikbare warmte van voor je radiatoren, vloerverwarming en douche. Er zijn verschillende soorten warmtepompen; welke het beste bij je woning past, hangt af van je woning en je warmtebehoefte.
Wat is een warmtepomp?
Een warmtepomp is een apparaat dat samen met of in plaats van de cv-ketel werkt en de woning voorziet van verwarming en warm tapwater, zonder gas. Een warmtepomp heeft altijd een bron nodig waaruit hij de warmte haalt: de bodem (via een bodemlus) of de buitenlucht (via een buitenunit of PVT-panelen op het dak).
Een binnenopgestelde water/water-warmtepomp is meestal iets groter dan een cv-ketel en maakt ongeveer evenveel geluid als een moderne koelkast. Er hangt dan geen zoemende buitenunit aan de gevel of op het dak. Hoe hoger de brontemperatuur die de warmtepomp binnenkrijgt (bodemlussen leveren in de winter zo'n 12 °C, buitenlucht kan onder nul zijn), hoe minder elektriciteit er nodig is om naar 35–55 °C op te warmen.
Geen ruimte binnen, geen buitenunit gewenst? Dan kan een warmtepompkelder aangesloten op een bodemlus uitkomst bieden: een ondergrondse, luchtdichte kelder in de tuin of onder de oprit waarin de warmtepomp met aansluitingen is weggewerkt, zodat er binnenshuis geen ruimte voor hoeft te worden ingeleverd. De warmtepompkelder is bovendien geschikt om uit te breiden met een thuisbatterij.
Een warmtepomp: hoe werkt dat?
Een warmtepomp verplaatst warmte van buiten naar binnen via een gesloten koudemiddelkringloop in vier stappen:
- warmte onttrekken aan de bron;
- de druk verhogen waardoor de temperatuur stijgt;
- die warmte afgeven aan het verwarmingswater en het boilervat;
- de druk weer verlagen, waarna de cyclus opnieuw begint.
Bij een bodemgebonden systeem is die bron een bodemlus in de grond, bij een luchtgebonden systeem de buitenlucht, bijvoorbeeld opgevangen via PVT-panelen. Alleen de compressor verbruikt elektriciteit; het grootste deel van de geleverde warmte komt gratis uit de omgeving. Omdat een warmtepomp zeer efficiënt is, kan zelfs een bescheiden hoeveelheid bronwarmte worden omgezet in bruikbare warmte voor de woning.
Ook PVT-panelen kunnen als bron dienen: onder het gewone zonnepaneel zit een warmtewisselaar van buizen en lamellen waarin enkele liters vloeistof circuleren die warmte uit de buitenlucht en zonnestraling opnemen. Zo'n systeem kan tot circa −10 °C buitentemperatuur warmte aan de lucht onttrekken, al kost het opwaarderen naar 55 °C bij zulke lage brontemperaturen relatief veel elektriciteit. Bodemlussen leveren in de winter een veel hogere en constantere brontemperatuur (grofweg 12 °C), waardoor de warmtepomp aanzienlijk zuiniger draait.
Welke soorten warmtepompen zijn er?
Lees je over warmtepompen, dan gaat het vrijwel altijd over één soort: de lucht/water-warmtepomp. Maar de bron bepaalt het type, en elk type heeft eigen voor- en nadelen.
Lucht/lucht
Een buitenunit haalt warmte uit de buitenlucht, de binnenunit blaast warme lucht de ruimte in: feitelijk een airco die ook kan verwarmen (en in de zomer koelen). Relatief goedkoop in aanschaf en de kamer is snel warm, maar het systeem levert geen warm tapwater, is als hoofdverwarming van een hele woning meestal ongeschikt en de buitenunit maakt geluid en vraagt onderhoud.
Lucht/water
Ook met buiten- en binnenunit; de binnenunit verwarmt via een warmtewisselaar het water van je verwarming en het tapwater in een boilervat. Energiezuinig – grofweg driekwart van de warmte komt gratis uit de buitenlucht – en in een goed geïsoleerde woning met een lage-temperatuur-afgiftesysteem het hele jaar toereikend. Bij matige isolatie of een krap afgiftesysteem daalt het rendement en is een hybride opstelling (met cv-ketel) een mogelijke tussenstap. De buitenunit maakt geluid en heeft draaiende delen die onderhoud vragen.
Bodem/water
De bron is een bodemlus: buizen met antivriesvloeistof, horizontaal (goedkoper, maar groot grondoppervlak nodig en wisselender rendement) of verticaal (duurdere boring, maar vrijwel constante brontemperatuur en dus constant hoog rendement). Verwarmt ook tapwater, kan in de zomer passief koelen en heeft geen buitenunit die geluid maakt.
Hybride
"Hybride" beschrijft de opstelling, niet het pomptype: een warmtepomp gekoppeld aan een cv-ketel die op koude dagen bijspringt. Meestal betreft het een lucht/water-warmtepomp met hr-ketel, waarbij de ketel ook het tapwater verzorgt; ook een water/water-warmtepomp kan hybride draaien, waarbij PVT-panelen via een boilervat het tapwater kunnen leveren. In een redelijk geïsoleerde woning verwarmt de warmtepomp het grootste deel van het jaar met een aanvoertemperatuur van 35–50 °C; de ketel vult de piek aan. Je bent dan nog niet gasloos, maar bespaart gemiddeld zo'n 70 procent op het gasverbruik.
Twee opstellingen uitgelicht
Water/water-warmtepomp
Een water/water-warmtepomp heeft geen buitenunit; de bron is een bodemlus, een collectieve bron of PVT-panelen op het dak. Komt de bronwarmte in de winter binnen op 10–15 °C, dan is er beduidend minder elektriciteit nodig om naar radiatortemperatuur op te warmen dan wanneer een lucht/water-warmtepomp bij vrieskou uit de buitenlucht moet putten.
Hybride warmtepomp
Combineer je een warmtepomp met de bestaande (gasgestookte) cv-ketel, dan spreek je van een hybride warmtepomp. Het grootste deel van het jaar verzorgt de warmtepomp de verwarming; op koude winterdagen springt de cv-ketel bij en die kan ook het warme tapwater blijven leveren. Als bron kan de buitenlucht dienen, maar ook PVT-panelen op het dak.
Een hybride opstelling is een mogelijke tussenstap zolang de woning nog niet volledig gasloos verwarmd kan worden: het gasverbruik daalt fors, en naarmate je verder isoleert hoeft de ketel steeds minder vaak aan. Is de woning uiteindelijk voldoende geïsoleerd en het afgiftesysteem op lage temperatuur berekend, dan kan de cv-ketel eruit.
Warmtepomp en boiler: gecombineerd of los?
Warmtepomp en boilervat zijn leverbaar als één geïntegreerde installatie of als twee losse apparaten. Twee losse installaties hebben praktische voordelen: een losse warmtepomp past – afhankelijk van de afmetingen – vaak op de plek waar nu de cv-ketel hangt, en een liggend boilervat past dikwijls in de loze ruimte achter het knieschot of in de nok van een schuin dak.
De geïntegreerde installatie verdeelt het totale gewicht van de warmtepomp plus boilervat – honderden kilo's dus – over een relatief klein oppervlak. Dat kan bij woningen met houten vloeren een uitdaging zijn, waardoor de keuze voor twee losse apparaten of een warmtepompkelder in de tuin of onder de oprit verstandiger kan zijn. Meer over de boiler zelf lees je bij warm water.
Het instellen van een warmtepomp
Het instellen van een warmtepomp en de bijbehorende software is specialistenwerk: de regelkring van bron, pomp, kleppen en temperatuurinstellingen moet nauwkeurig op elkaar en op de woning worden afgesteld. Doe dit niet zelf, maar laat het over aan een installateur die het systeem kent.
Toch kun je zelf iets bijdragen: veel warmtepompen laten een kleine bijstelling van de stooklijn toe, de curve die bepaalt welke aanvoertemperatuur bij welke buitentemperatuur wordt aangehouden. Verschuif de stooklijn in kleine stappen van 0,5 tot 1 °C parallel omlaag en controleer na een paar dagen of de woning nog steeds warm genoeg wordt; zo tast je stapsgewijs de laagste, nog comfortabele temperatuur af.
Gebruik geen diepe nachtverlaging: verlaag je de temperatuur 's nachts fors, dan moet de warmtepomp 's ochtends snel bijstoken en springt vaak een elektrische bijverwarming aan die evenveel stroom verbruikt als hij aan warmte levert: precies wat een gewone elektrische kachel doet. Dat is per saldo minder zuinig dan gewoon doorstoken op een constante, lage temperatuur.
Welke warmteoplossing past bij jouw woning?
Welke warmteoplossing past, hangt af van de isolatiegraad van je woning, het afgiftesysteem en de beschikbare ruimte, binnen én buiten of op het dak. Breng je woning in een paar minuten in kaart en we zetten de verschillende opties voor jouw woning op een rij.
Vul je gegevens in voor een gratis woningcheck. In een paar minuten weet je waar je woning staat.